Jak naprawić mechanizm wersalki i fotela?

Zacinający się mechanizm to najczęstszy powód, dla którego sprawna poza tym wersalka albo fotel ląduje na śmietniku. W większości przypadków nie ma takiej potrzeby. Większość usterek mechanizmów rozkładanych da się usunąć samodzielnie, kluczem do tarcza, śrubokrętu i odrobiny smaru. W tym poradniku pokazujemy, jak naprawić mechanizm wersalki oraz mechanizmy foteli, od najprostszej diagnozy po wymianę zużytych części.

Od czego zacząć, czyli diagnoza usterki

Zanim cokolwiek odkręcisz, ustal, co dokładnie się dzieje. Mechanizm stawia opór na całej długości ruchu czy tylko w jednym punkcie? Coś zgrzyta, klika, a może blokuje się całkowicie? To podpowiada przyczynę.

Trzy najczęstsze źródła problemów to: poluzowane łączenia, brak smarowania i zużyta część. Kolejność działań zawsze idzie od najtańszego i najprostszego. Najpierw dokręcanie, potem czyszczenie i smarowanie, a dopiero na końcu wymiana okucia czy sprężyny. Pomijanie tej kolejności to typowy błąd, przez który ludzie kupują drogie części, gdy wystarczyło dokręcić dwie śruby.

Zacznij od oględzin. Połóż mebel tak, by dostać się do spodu siedziska, i sprawdź wszystkie sworznie, śruby i nity mocujące mechanizm do ramy. Luźne łączenie powoduje, że metalowe elementy pracują pod złym kątem i zacinają się.

Dokręcanie i smarowanie ruchomych części

To dwa zabiegi, które rozwiązują zdecydowaną większość problemów z oporem.

1. Maksymalnie dokręć wszystkie śruby i sworznie mocujące mechanizm. Poluzowane łączenia często odpowiadają za zacinanie i charakterystyczny zgrzyt przy rozkładaniu.
2. Oczyść ruchome elementy ze starego, zaschniętego smaru i kurzu. To kluczowy krok. Smarowanie po wierzchu starej skorupy brudu nic nie da, a po kilku tygodniach mechanizm znów stanie.
3. Odblokuj zatarte przeguby preparatem penetrującym typu WD-40. To nie jest smar docelowy, tylko środek do rozruszania zaschniętego mechanizmu.
4. Nałóż właściwy smar trwały na czyste, ruchome części. Najlepiej sprawdza się smar litowy lub teflonowy w sprayu, bo nie zbiera tyle kurzu co tłusty smar maszynowy.

Po nasmarowaniu kilkanaście razy rozłóż i złóż mebel, żeby smar równomiernie rozprowadził się po prowadnicach. Bardzo często na tym etapie naprawa rozkładania się kończy, a mechanizm chodzi jak nowy.

Wymiana okuć i sprężyn w wersalce

Jeśli mechanizm jest pęknięty, wygięty albo sprężyny straciły siłę, dokręcanie nie pomoże. Tu potrzebna jest wymiana części. W polskich sklepach internetowych z akcesoriami tapicerskimi i meblowymi dostępne są gotowe automaty podnośnikowe, czyli komplety okuć ze sprężynami pasujące do typowych wersalek i kanap.

Przy zakupie zmierz stary mechanizm i policz punkty mocowania, bo automaty różnią się rozstawem i siłą sprężyn. Zdemontuj zużyty element, przenosząc po kolei śruby na nowy, żeby nie pomylić układu. Zawias w wersalce, który pęka, wymieniaj parami, nawet jeśli druga strona jeszcze trzyma, bo i tak niedługo odejdzie, a praca pod nierównym obciążeniem deformuje ramę.

Przy pracy ze sprężynami zachowaj ostrożność. Sprężyny naciągowe w mechanizmach podnośnikowych pracują pod sporym napięciem i potrafią wyskoczyć podczas demontażu.

Siłownik w fotelu i sprężyny gazowe

W fotelach biurowych i rozkładanych relaksach za regulację odpowiada zwykle sprężyna gazowa, czyli siłownik. Gdy fotel sam opada, nie chce się unieść albo opada gwałtownie, oznacza to, że siłownik w fotelu stracił szczelność i ciśnienie.

Tego elementu się nie naprawia, tylko wymienia. Najważniejsze jest dobranie identycznych parametrów: długości w stanie złożonym i rozłożonym oraz siły wyrażonej w niutonach. Sprężyny o złej długości nie da się zamontować, a o złej sile albo nie uniesie ciężaru, albo będzie wystrzeliwać fotel w górę.

Uwaga bezpieczeństwa: sprężyna gazowa to element pod ciśnieniem. Nigdy jej nie przecinaj, nie nagrzewaj ani nie próbuj rozkręcać. Zużytą oddaj do utylizacji, a nową kup w sklepie z częściami meblowymi, podając dokładne wymiary starej. W fotelach obrotowych wymiana sprowadza się do wybicia starej sprężyny z gniazda i wbicia nowej, co da się zrobić gumowym młotkiem.

Osobny przypadek to fotel wiszący na stelażu lub łańcuchu. Tu mechanizmu jako takiego nie ma, ale warto regularnie sprawdzać karabińczyki, ogniwa łańcucha i zawieszenie sufitowe pod kątem zużycia. Skrzypienie najczęściej znika po nasmarowaniu obrotowego haka, a luz w siedzisku rattanowym usuwamy tak jak w innych meblach plecionych, o czym piszemy niżej.

Pasy tapicerskie i zapadnięte siedzisko

Czasem to nie mechanizm jest winny, tylko zapadnięte siedzisko. Pod poduszkami biegną pasy tapicerskie, które z czasem się rozciągają lub pękają. Wymiana jest prosta, choć pracochłonna.

1. Zdejmij poduszki i odsłoń spód siedziska. Wyjmij zszywki lub gwoździe mocujące pokrycie i odłóż wyściółkę.
2. Usuń zniszczone pasy w całości. Łatanie czy zszywanie starych pasów to strata czasu, materiał i tak puści w innym miejscu.
3. Montuj nowe pasy od środka, jednocześnie w lewo i w prawo, zostawiając odstęp na przeplatanie krzyżujących się taśm.
4. Napnij każdy pas pasociągiem, czyli napinaczem tapicerskim. Bez niego nie uzyskasz równego naciągu, a nierówne napięcie deformuje ramę i naderwie taśmy.
5. Przybijaj gwoździami z półokrągłą główką, wbijając je naprzemiennie, żeby nie rozłupać drewnianej ramy.

W polskich sklepach kupisz pasy parciane, jutowe lub lniane, oraz gumowe taśmy elastyczne. Parciane dają sztywniejsze, stabilne siedzisko, gumowe zapewniają sprężystość. Wybór zależy od mebla i tego, jak twardo ma być.

Jeśli zapadła się sama pianka, wymień wkład. Do siedzisk używaj pianki wysokoelastycznej HR o gęstości co najmniej T25-T30. Tańsze pianki T18-T21 szybko się zgniatają i cała robota pójdzie na marne. Pod luźne poduszki możesz podłożyć płytę sklejki na całej powierzchni, co od razu poprawia podparcie. Podobne zasady doboru materiałów obowiązują przy renowacji starszych mebli, którą opisujemy w poradniku jak odnowić meble z PRL.

Naprawa plecionki i mebli rattanowych

Luźne pasmo rattanu oczyść, nałóż klej do wikliny lub rattanu i wciśnij pasmo na miejsce, dociskając klamrą do wyschnięcia. Brakujący fragment plecionki naturalnej odtworzysz, mocząc nowy rattan przez 45-60 minut, aż zmięknie, a potem przeplatając go szczypcami i zaklejając końce. Pęknięcia rattanu syntetycznego PE oraz drobne ubytki uzupełnia się żywicą epoksydową, która utwardza się około dwóch dni.

Skrzypiące siedzisko rattanowe zwykle wymaga tylko odwrócenia mebla i dokręcenia śrub stelaża, a w razie potrzeby dodania nowych pasów podporowych pod spodem. Więcej o renowacji drewnianych elementów i wykończeniu znajdziesz w tekstach o tym, jak odnowić stare meble drewniane, oraz w pozostałych poradnikach z kategorii meble.